Mortilki

Biyosfer Nedir? Katmanları ve Önemi

Biyosfer Nedir? Katmanları ve Önemi

Biyosfer, hava, su ve toprağın güneş enerjisi yardımıyla etkileşime girdiği yer kabuğunun en geniş tabakasıdır. Birbirleriyle ve onları çevreleyen ortamla etkileşime giren atmosfer, litosfer ve hidrosfer gibi diğer katmanlara bölünmüştür. İşlevi, içinde yaşayan tüm türlerin hayatta kalması için en uygun ortamı sağlamaktır…

Biyosferin Tanımı

Biyosfer, dünyanın “yaşayan kabuğu“, yani yüzeysel kısımda yer alan toplam yaşam formları (hayvan, bitki, mikrobiyal vb.) ve ilgili ortamlarıyla oluşturdukları sistemdir. Diğer bir deyişle biyosfer, tüm yerel ekosistemlerin dahil olduğu küresel ekosistemdir.

Biyosfer, gezegenimizde yaklaşık 3,5 milyar yıl önce ortaya çıkmıştır. O zamandan beri çok sayıda kitlesel yok oluş yaşamasına rağmen, karmaşıklık ve biyoçeşitlilik içinde gelişmiştir.

Biyosfer terimi Yunanca kökenli olup “yaşam” anlamına gelen bio ve “küre veya yerküre” ifade eden sphaira sözcüklerinden oluşur. Biyosfer, 1975’te jeolog Eduard Suess ve Rus fizikçi Vladimir Vernadsky tarafından sabitlenen bir ifadeydi; jeoloji, astronomi, klimatoloji, paleografi ve diğerleri için önemlidir.

Biyosfer yaşam formlarının kendisinden, yani insan, hayvan, bitki, mantar, mikroorganizma ve diğerlerinin toplamından oluşur. Ayrıca, dünya yüzeyinde gerçekleşen ve yaşam desteğini mümkün kılan farklı biyojeokimyasal döngülerden de oluşur. Bunun nedeni, biyosferin canlıların yaşadığı pasif bir tabaka olmamasıdır.

Ek olarak, biyosfer ile ekosfer terimleri eş anlamlıdır ve sıklıkla birbirinin yerine kullanılır.

Biyosferin Katmanları

Biyosfer, litosfer, hidrosfer ve atmosfer elementlerinden, yani su, toprak, ısı, ışık ve yiyeceklerden oluşur. Toprağın üst tabakası (litosfer), kıtasal ve okyanus suları (hidrosfer) ile atmosfer şeklindedir. Daha önce belirtildiği gibi, dünya 4 katmana ayrılır; litosfer, hidrosfer, atmosfer ve biyosfer.

Biyosferi oluşturan katmanlar şunlardır:

  • Atmosfer: Örneğin bu katmanda bir dizi gaz, oksijen ve karbondioksit bulunur.
  • Litosfer: Bölgeler ve toprak, litosferin bir parçasıdır.
  • Hidrosfer: Nehirlerin, denizlerin ve okyanusların sularından oluşur.

Biyosferin bileşenleri, yaşamın ilişkili olduğu sistemler, fiziksel bir mekan olarak hava, güneş, dünya ve bu katmanın ana unsurları olan canlı ve cansız organizmalar ile ilişkilidir.

Ek olarak, aşağıda sıralanan alt sistemleri bulunmaktadır:

  • Biyomlar: Gruplar halinde yaşamı oluşturan, geniş anlamda aynı iklimi, flora ve faunayı paylaşan, aynı atmosfer ile sıcaklık özelliklerini paylaşan elementler kümesi.
  • Ekosistem: Canlı, cansız varlıklar ve bunların parçalar arasındaki etkileşim biçimleri burada bütünleşmiştir.
  • Topluluk: Aynı türe veya yaşam amacına ait olan ve örneğin yırtıcı olmak gibi ortak özellikleri paylaşan canlı varlıklar grubu.
  • Popülasyon: Belirli bir alanda yaşayan aynı türden canlılar topluluğu.
  • Organizma: Kabuktaki en küçük element. Bir hücre gibi, bir hayvan veya bitki gibi çok küçük bir organizma olabilir.

Biyosferin Önemi

Biyosfer, güneş sisteminde benzersizdir. Çünkü dünya, üzerinde yaşam olduğu bilinen tek gezegendir. Bu, dünyanın konumu ve özelliklerinin benzersiz veya son derece nadir olduğu ve bu nedenle biyosferin ortaya çıkışının çok önemli olduğu anlamına gelebilir.

Ek olarak, farklı yaşam formları tarafından üstlenilen biyokimyasal süreçler çevreyi değiştirir. Çeşitli bileşiklere elementler ekler veya çıkarır. Bu da dünyanın jeokimyasal durumunu etkiler.

Örneğin kambriyen öncesi dönemde fotosentezin ortaya çıkışı, atmosferin bileşimini büyük ölçüde etkilemiş, oksijenle doldurmuş ve karbondioksiti azaltmış, bu da ağır atmosferik gazların sera etkisini azaltarak gezegenin kademeli olarak soğumasını sağlamıştır.

Biyosfer Rezervleri

Biyosfer rezervleri, gezegenin çeşitli yaşam alanlarını temsil ettiği düşünülen belirli bölgeleri olarak adlandırılır. Bilimsel ilgileri ve biyoçeşitliliğe muazzam katkıları nedeniyle, 1971’de başlatılan İnsan ve Biyosfer Programı çerçevesinde Unesco’dan özel destek alıyorlar.

Bu “rezervler” korunan alanlar değildir ve herhangi bir uluslararası anlaşmada öngörülmemiştir. Kendi ülkelerinin bölgesel egemenliğinin bir parçasıdırlar. Ancak ekolojik olarak sürdürülebilir kalkınmaya olan ilgileri göz önüne alındığında, Unesco tarafından desteklenen bir dünya alan ağının parçasıdırlar.

Bugün 124 farklı ülkede 701 biyosfer rezervi bulunmaktadır. Bunlar arasında:

  • Yukarı Kaliforniya Körfezi ve Colorado Nehri Deltası Biyosfer Rezervi
  • El Pinacate ve Gran Desierto de Altar Biyosfer Rezervi
  • El Vizcaino Biyosfer Rezervi
  • Sierra la Laguna Biyosfer Rezervi
  • Revillagigedo Takımadaları Biyosfer Rezervi
  • La Michilia Biyosfer Rezervi
  • Mapimi Biyosfer Rezervi
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ